Op een sundance

Mijn wens werd vervuld…ik was uitgenodigd om op een Sundance aanwezig te zijn door mijn vriend “Chief” Lenus Redfeather. Deze Sundance was ergens in de bergen van Oregon en we zouden er negen dagen verblijven, natuurlijk heb ik deze uitnodiging aangenomen. Ik had het zo geregeld dat ik een maand in Oregon zou blijven zodat ik ook van het landschap kon genieten en eventueel ook nog naar een Pow Wow kon gaan. Foto’s maken van de Sundance mag niet, dat wist ik wel en een Sundance wordt altijd op een afgelegen locatie gehouden omdat velen het niet begrijpen en het is niet overal toegestaan. Ik probeer mijn ervaring te verwoorden zodat jullie er een beetje bij zijn en de dingen wat voor de geest kunnen halen, ik heb dingen gezien die ik niet had verwacht, het was een hele ervaring en ik ben trots dat ik het mee heb mogen maken. Mijn verhaal begint bij mijn aankomst in Oregon en vandaar neem ik jullie mee de bergen in.

lodge

Zondag 8 juni 2014

Na een lange reis kwam ik zondagmorgen aan op het kleine vliegveldje Eugene waar Lenus mij stond op te wachten en waar ik tevens Belinda de vriendin van hem leerde kennen en Kim die ook voor het eerst naar een Sundance ging. Lenus is een Lakota en leidt Sundances en andere ceremonie’s. We gingen met twee auto’s naar Portland om daar Bert van het vliegveld te halen want hij zou mee helpen met de Sundance, om het vuur heet te houden waar de lava stenen in liggen voor de zweethut en verder om andere dingen te doen.
Ik zat bij Kim in de auto en we hadden veel dingen gemeen, zij was vijf jaartjes ouder dan ik en we hielden van dezelfde muziek.
Na een autotrip van een kleine negen uur kwamen we aan in Joseph een klein dorpje in het Oosten van Oregon, een oud dorpje en je was er zo doorheen. Wij reden via een bergweg de bergen heen, door de droogte stoof het enorm….na wat klimmen en vee bochten kwamen we bovenaan en kwamen we uiteindelijk op de plaats van bestemming, een ruimte boven op de berg en verder omhuld door valleien en andere bergen die nog hoger waren. Daarginds leerden we de anderen kennen die al heel wat voorbereidingen hadden gedaan, ik werd welkom geheten en wij pakten de auto’s uit.
Kim had haar pick up truck goed vol gepakt en een tent voor haar en voor mij een echte tipi, die werd door wat mannen opgebouwd op een speciale manier, hij werd zo gebouwd dat ik er eerst in kon slapen want het was al donker en we zouden nog de zweethut in gaan en daarna eten. Ik had onderweg een slaapzak gekocht en Kim had een tweepersoons luchtbed voor mij, ik had al mijn spullen verder in de tipi gezet.
Dave een danser was bezig met het eten maar eerst zo rond elf uur nog de zweethut in, de vrouwen in een rok en shirt en een handdoek bij je om op te zitten en eentje om het zweet van je gezicht af te vegen. Je mag verder geen sieraden om hebben, dus alles moet af. We gingen de zweethut in, gemengd wat niet altijd voorkomt, en er werden achtenvijftig gloeiende stenen in het midden gebracht, in het midden zit een gat met alleen zand en de stenen worden twee voor twee naar binnen gebracht, negenentwintig stenen voor de vrouwen en negenentwintig voor de mannen. Lenus opende intussen de ceremonie en nadat alle stenen in het midden lagen ging het doek voor de deur en werd het helemaal donker in de zweethut.

zweethut

Maandag 09 juni

Mijn eerste indruk van Oregon was dat het bergachtig is en veel rivieren heeft en groen en veel ruige onherbergzame gebieden zoals waar wij zaten op een berg en omringd door bossen met wild en door bergen omringd met sneeuw boven op de bergtoppen. Het landschap waar wij zaten was adembenemend en je zag er iedere ochtend de rendieren, herten en elanden en in de lucht zag je de adelaars de hele dag rond zweven. Verder zaten er wolverine’s, beren, wolven, coyotes, en vele andere wilde dieren en heel veel roofvogels. Ik was deze ochtend al vroeg wakker maar ben even blijven liggen om nog even naar de heldere sterren hemel te kijken en toen het licht werd kwam er een vogel op de palen van de tipi zitten en hij floot een vrolijk deuntje, het was een mooie vogel en later kreeg ik te horen dat het een Gold Lark was. Tegen zes uur ben ik op gestaan en ook anderen werden wakker en we gingen naar de keuken, eerste behoefte was om koffie te maken en te drinken, Belinda leerde mij om cowboy koffie te maken want dan had je gelijk een hele grote pan met koffie, het was simpel maar heel effectief, een pan water koken en daarin doe je de koffie en dan laat je het koken tot dat het schuim weg is en dan giet je er langzaam wat koud water erbij in zodat het koffiedik op de bodem blijft en huppa je hebt je koffie. We zaten gezellig in onze stoelen naar de bergen te kijken met een kop koffie en we zagen herten lopen en jonge rendieren met hun ouders…en je hoorde regelmatig een roofvogel en zag adelaars in de lucht glijden op zoek naar een prooi.

Het was een relaxte ochtend maar de drukke dagen zouden nog komen…hele drukke dagen voor de Sundance en tijdens de Sundance, en ik had nooit verwacht zoveel werk in een primitieve keuken te verrichten en dat ik de dansers zo zou aanmoedigen tijdens de Sundance. Deze ochtend hadden we als ontbijt gebakken aardappelen met knoflook en uien, geroerbakken eieren en gebakken bacon, zoals altijd werd het eten gezegend en werd het op de rotsen gezet. Na de afwas samen met Kim ben ik even wat gaan lopen, wat naar beneden het vallei en bossen in om wat te fotograferen….ik ging niet te ver want aan verdwalen had ik geen zin. We moesten nu alle dagen met een rok over onze broek lopen, dat was verplicht en hoorde bij het ritueel…ik had een rok van Belinda geleend. Waar wij verbleven was alles ruim opgezet, verspreidt zag je tentjes en waar de Sundance werd gehouden lag op een heuvel en was ongeveer een honderd meter van ons af….daar werd ook de cirkel gemaakt en daar moesten wij als supporters hen aanmoedigen en wij stonden in de Ramada van de drummer/zangers.

Ik was net als Kim en nog wat anderen supporter, de dansers verwachten dat je er bent en daar putten ze kracht uit. Alles was verder wel goed geregeld hier en alles wat er was gebouwd van palen en men gebruikte touwen om de boel aan elkaar te bouwen en keggen om alles op zijn plaats te houden, er kwam geen spijker of schroef aan te pas aan alles wat er hier was gebouwd. Deze dag was een hele warme dag en ik was dus ook verbrandt……maar ik genoot van het landschap en het gezellige gezelschap, en verder ja verder was ik druk in de keuken bezig, samen met Kim maakten we de lunch en avondeten…Belinda hielp wat mee en we zouden binnenkort meer hulp krijgen, dat zou fijn zijn want het was een zwaar karwei met die grote potten en pannen. We hadden deze avond wederom een zweethut ceremonie en ik had Chief Lenus Redfeather wat verteld over mijn ziekte die ik heb en hij nam dat mee de zweethut in, hij begon met “prayers “voor mij en iedereen zei zijn “prayers “voor mij en ik kreeg een healing die avond en er werden veel “prayers”uitgezonden naar mij en mijn familie. Je gelooft in deze manier van healing of niet maar voor mij veranderde er een heleboel, en ik was hem dankbaar dat hij een healing voor mij had gehouden en dat de anderen eraan mee werkten. Zelf geloof ik heel erg in de healing van de Natives en sta ervoor open en het kan geen kwaad, helpt het je dan is het mooi meegenomen en ik kan je zeggen dat het mij wel wat heeft geholpen, niet alle problemen zijn opgelost maar wel eentje en daar ging het mij om. Na de ceremonie ging ik naar mijn tipi en wat slapen, het was wederom alweer erg laat.

tipi

Dinsdag 10 juni

Een mooie nieuwe dag was aangebroken, ik had redelijk geslapen maar had alleen weer veel kramp in mijn benen door de kou, het was er in de nacht echt koud. Je hoort hier elke nacht de coyotes en wolven en dat is best wel spannend. Was deze ochtend niet gewekt door de vogel op mijn tipi maar hij vliegt hier wel steeds rond. Wat dragen wij in de zweethut….de vrouwen een rok en shirt en je mag geen sieraden dragen dus dat moet allemaal af en de mannen dragen gewoon een korte broek en dat is alles. Na de ceremonie zijn je kleren best wel nat van het zweten, het wordt soms ontzettend warm/heet in de zweethut maar het is wel vol te houden….en het is er helemaal donker. Vandaag zouden er nog een paar mensen komen en hopelijk meer vrouwen zodat we wat hulp in de keuken krijgen, dat is dus even afwachten. De mannen zijn nog steeds bezig om de keuken te verbeteren en het naar onze zin te maken en elke dag zie je er een verbetering inkomen.

Gisteren zijn er velen verbrandt hier door die harde wind en de felle zon, ook ik moest eraan geloven. We dragen nog steeds een rok over onze broeken en dat moeten we blijven doen totdat de Sundance voorbij is. Tja en de natuur…..die is hier schitterend, daar geniet je elke dag van en van het wild dat je hier ziet. Oh ja gisteren in de zweethut ging de pijp rond, iets wat ik niet had verwacht en ook ik rookte ervan en na het roken zeg je Mitakuye Oyasin of All my Relations. Deze ochtend waren we druk in de keuken bezig met Kim, Belinda en Dave die nog mocht mee helpen want de Sundance zou donderdag beginnen en daarna is de keuken verboden voor de mannen. Oké ik had 10 pond aardappels geschild met Kim, daarna wat gekookt en daarna ze in blokjes gesneden en gebakken met uien erin en we hebben een fruitsalade gemaakt enen rosbief stoofpot en nog dertig eieren gebakken, er komen nog meer mensen en dat wordt dus meer monden voeden. Het is altijd een drukte in de keuken, ik ga ook nog hachee maken, dat kennen ze niet maar denk wel dat ze het lekker vinden. Ik had wat geld bij gelegd want Dave en wat anderen zouden boodschappen doen en iedereen legde wat bij.

Tja en verder is Jeff gisteren ziek geworden, onze steunpilaar lag ziek in zijn huis onderaan de berg. Het werd nu wel wat kouder en er was regen voorspeld, hopelijk niet want dat kunnen we niet gebruiken. Verder draait hier alles om “Chief “Redfeather, maar goed hij leidt de Sundance en heeft het voor het zeggen hier, hij is een wijs man. Vandaag waren Charlotte en Bob aangekomen met hun camper, een wat ouder stel maar ontzettend lief en het klikte meteen, Charlotte hielp gelijk mee in de keuken en dat bleef ze alle dagen doen, ondanks haar leeftijd was ze nog heel kwiek maar ze kon niet meer zwaar tillen en dat deed ik voor haar. Deze dag was een redelijke rustige dag en ik had nog even de tijd om wat rond te lopen met Charlotte en Kim, de bergen in en op zoek naar een leuke vallei maar niet te ver weg want het gebied is enorm ruig en groot.

Woensdag 11 juni

Woensdag alweer en ik was vanmorgen na de koffie al druk bezig in de keuken. Heb eerst de afwas gedaan, daar hebben wij een schema voor, we hebben vier teilen, eentje om af te spoelen, daarna afwassen en dan spoelen in de derde teil met chloorwater en als laatste in teil vier weer af spoelen met water en dit allemaal op deze manier om ziektes tegen te gaan. Daarna heb ik zestig eieren geklutst in een pan en nu zijn andere vrouwen bezig in de keuken en hebben Kim en ik even wat rust. Misschien maak ik vanavond nou ja vanmiddag hachee en Bob maakt buffalo stoofpot, dus dan kunnen ze kiezen wat ze willen eten. Het is hier nu een gezellige drukte van mensen en er is nog een complete familie bij gekomen met kinderen en die kinderen waren gelijk al nieuwsgierig wie er in de tipi sliep. Lisa de vrouw van die familie zou ook veel mee helpen in de keuken en ze werd een goede vriendin, haar man zou mee dansen aan de Sundance en haar schoonvader ook. Charlotte is echt een lieverd en Bob ook, daar hebben wij veel hulp aan.

Kim had vijftien pond gehakt in hamburgers om getoverd…het was niet de bedoeling dat wij die zouden bakken maar helaas we moesten het wel doen. Charlotte en ik sneden de kaas en tomaten en Lisa bakte de hamburgers, we hadden er verder een verse salade bij gemaakt en wat vers fruit. Na het avond eten zijn we zo rond tien uur de zweethut in gegaan, deze keer de mannen en vrouwen apart, er waren twee zweethutten, de groep was nu zo groot dat het apart moest, dus Belinda leidde onze ceremonie en het werd een hete ceremonie, de stenen waren gloeiendheet en de hut veranderde in een hete sauna en misschien nog wel heter maar het was te doen. Hoe gaat het te werk….de stenen worden gebracht door iemand die over het vuur en de stenen gaat, eerst vijf stenen, de stenen worden gebracht op een mestvork, meestal één voor één en degene bij de deuropening die pakt de steen aan op stel hertengeweien en die legt de steen in het gat midden in de zweethut. Zijn de eerste vijf stenen gebracht dan gaat de deur dicht en dan wordt er gebeden. Daarna gaat de deur open en worden de andere vierentwintig stenen gebracht en , dus we hadden weer negenentwintig stenen en de ceremonie ging verder, koud water op de hete stenen en je vernam de hitte dan goed.

Ik moest van Belinda maar bidden in mijn eigen taal, dat wilde ze wel graag hebben, verder hebben we gezongen en je zingt zo mee, dat pak je snel op. We hadden weer de pijp gerookt en Belinda gaf nog wat uitleg over de Sundance ceremonie. Je hebt een Chanupa nodig, dat is een pijp, je vult deze pijp met tabak en je gaat naar “Chief “ Redfeather en je vraagt of zegt hoeveel dagen je wilt dansen. De “Chief”rookt de pijp en laat weten of je zo vaak mag dansen als je hebt aangegeven. Degene die niet dansen zijn supporters, dat ben ik dus, je staat dan in de ramada bij de zangers en drummers en moedigt ze aan door er te zijn, je moet wel een sjaal om doen, helaas had ik mijn sjaal niet bij mij maar als alternatief had ik een deken. Er worden vier dagen gedanst, van de ochtendgloren tot de zonsondergang, de dansers mogen al die dagen niet eten en drinken. Elke ochtend voordat ze gaan dansen moeten ze eerst in de zweethut en ook de avond na het dansen….ze hebben twee tipi’s, eentje voor de vrouwen en eentje voor de mannen om in te verblijven of men mocht in je eigen tentje slapen.

Jammer dat ik geen foto’s mag maken maar ik respecteer dat en wat ik allemaal te zien zou krijgen dat zal altijd in mijn geheugen blijven. Ik ben al blij dat ik erbij ben , dat is al een hele eer en een belevenis. We hebben er een hulp bij gekregen in de keuken, een jongeman genaamd Jessie en hij mag ons mee helpen en dat scheelt enorm. Jeff was ook terug gekomen en voelt zich een stuk beter, gelukkig maar, hij is zo aardig en behulpzaam, hij leidt alles van wat er zoal moet gebeuren. Vanmiddag is de keuken van Bob , Charlotte en mij, wij maken het avond eten. Afgelopen nacht voor het eerst goed geslapen zonder kramp in mijn voeten en benen, ik had van Bruce, één van de drummers/zangers twee warm packs gekregen, even schudden en ze werden warm, die had ik bij mijn sokken ingestopt en dat was heerlijk warm. Had van Kim nog een extra deken gekregen en dat hielp ook, ik ben geen kou kleum maar hier werd het in de avond/nacht wel erg koud, grillig weer hier. Het blijft mooi om in de nacht de wolven en coyote’s te horen, zo dichtbij de natuur ben je hier.

ali

Donderdag 12 juni

Zo even rust, was vanmorgen al vroeg op en de boel in de keuken aan het regelen, Belinda zei tegen de anderen dat Kim en ik over de keuken gaan. Het is een geregel en veel werk en ik maak veel cowboy koffie. Maar goed verder met gisteren, we hebben prayers vlaggen gemaakt voor de boom midden in de cirkel.Ik kreeg van Kim brede repen stof en pijptabak en Belinda liet zien hoe ik die vlaggen moest maken. Een handvol tabak in de stof vast maken, je krijgt dan een ronde bolletje en bij elke vlag bid je zodat je prayers in de vlaggen komen te zitten. Je krijgt mooie lange vlaggen in de kleuren zwart, wit, geel, en rood, in die volgorde. Voor Kim is dit ook de eerste Sundance. Gisteravond zijn we de berg af gereden en beneden hebben we de boom op gehaald die in de cirkel komt te staan voor de Sundance. Het was een heel ritueel, Jeff had de boom al gemerkt met twee rode linten. Lenus ging voorop en wij allemaal achter hem aan en de vrouwen hadden weer hun sjaals bij zich, als de boom viel na het omkappen dan moest ie vallen op de sjaals die uitgespreid op de grond lagen.

Als eerste mogen de kinderen met een bijl tegen de boom slaan nadat Lenus de boom gezegend had, daarna mochten de mannelijke dansers om de beurt kappen totdat de boom zou om vallen. Nadat de boom is omgevallen worden de onderste takken eraf gehaald tot de kruin zodat de top mooi groen blijft. Daarna dragen de mannen de boom uit het bos en deze keer moest hij op een aanhanger want hij moest ja de berg op. De afgekapte takken gaan mee en nadat de boom op de aanhanger lag werd ie langzaam naar boven gereden, wij er allemaal achter aan. Nadat we boven waren werd de boom naar de cirkel gedragen door de mannen en wij de vrouwen liepen er achter aan. We moesten weer de sjaals gespreid in de cirkel leggen en daarna buiten de cirkel wachten totdat de mannen klaar waren. De losse takken werden samen gebundeld en horizontaal vast gemaakt boven aan de boom net onder het groen van de kruin. De boom lag nog op de grond op de sjaals en de dansers mochten hun prayers vlaggen erin hangen, die werden boven in de kruin gehangen, later mochten wij de supporters ook onze vlaggen erin hangen. Daar hingen mijn vlaggen met mijn gebeden in de boom en dat op een Sundance , iets wat ik nooit had verwacht eens te doen. Daarna werd de boom ( een katoen boom ) dor de mannen omhoog gehesen zodat ie weer recht op kwam te staan, hij werd goed in de grond vast gestampt en eindelijk stond ie er , kaars recht en klaar voor de Sundance.

Daar stond ie dan en daarna moesten alle dansers één voor één hun prayers koorden en touwen om de stam van de boom vast maken, dat duurde wel even eer iedereen klaar was. Het waren allemaal rood/witte koorden en touwen en de stam zag er ineens kleurrijk uit. Daarna moesten de dansers achter Lenus aan de cirkel in en ook de supporters mochten mee wat niet altijd het geval is. Om de cirkel zijn vier ingangen gemaakt van takken die rechtop staan en daar hangen linten in, de ene ingang is zwart de anderen wit, geel en rood. Ga je voor een ingang staan dan draait een cirkel en groet je alle vier de windstreken, je handen omhoog naar de lucht, naar Wakan Tanka. We gingen in een cirkel om de bom staan en “Chief”Lenus begon te bidden met de pijp. We zongen en aanbeden alle vier richtingen en daarna “Vader en “Moeder”, de lucht en de grond “father Sky”en “Mother Earth”. De pijp ging rond en we rookten er allemaal wat van, je voelde de spiritualiteit om je heen zo in die cirkel en in de ruige bergen van Oregon. Daarna gingen we allemaal naar de keuken en was het etenstijd, een drukte om iedereen van eten te voorzien maar het was gezellig. De dansers slapen tijdens de Sundance in een tipi, eentje voor de mannen en eentje voor de vrouwen, of ze mochten slapen in hun eigen tentje bij de tipi. Gisteren kwam er een jonge vrouw op mij af en ze stelde zich voor, Jennifer heette ze en ze bood haar hulp aan. Ze is een grote hulp en heel lief, en het gekke is ze zien mij als deel van de groep en als leidster hier in de keuken. Ik ben druk hier en regel veel en doe mijn best en ga laat in de avond vermoeid naar mijn tipi en naar bed en in de ochtend er weer vroeg uit. Vanmorgen om vijf uur op gestaan en Jennifer was er ook al.

De komende dagen worden drukke dagen, alleen de dansers mogen niet eten en drinken tijdens de Sundance. Gisteren was mijn grote pan met hachee enorm in de smaak gevallen en die pan was ook snel leeg, en Bob had bizon stoofschotel gemaakt en ook dat ging er goed in. De dagen zijn hier druk en vermoeiend maar een hele belevenis en ik maak hier veel vrienden en sommigen zien mij als de leidster van de keuken…..lol. Verder geniet je hier van de natuur en de dieren die je hier ziet en ik heb elke ochtend een vogel op mijn tipi palen zitten, een Yellow Lark die heel vrolijk zingt. Ik had verder van Michelle een rok gekregen en loop daar al dagen in rond want je moet een rok blijven dragen. Velen vragen mij of ik het warm genoeg heb in de tipi want het weer hier is grillig en in de nacht is het enorm koud. Het is nu elf uur in de avonden ik schrijf met een zaklamp in mijn bed nog even wat aan mijn verslag. De tipi is nu helemaal af, de bovenkant hebben ze dicht gemaakt, alleen het rookgat is nog te zien en onder langs hebben Kim en ik het onderste doek vast gemaakt zodat er geen wind meer naar binnen blaast. Wat heb ik aan in bed…lach niet maar een T shirt onder mijn pyjama, een vest met capuchon en dikke sokken die ik van Kiki heb gekregen en zo blijf ik redelijk warm. De temperatuur is met twintig graden gedaald hier in de bergen en regen en onweer komt onze kant op. We hebben veel last van de harde wind en dat maakt het extra koud. Tja en morgen ….meer over de Sundance die immense ervaring van het piercen van de dansers, daar moet je over kunnen want dat is best wel heftig en verbazingwekkend.

Vrijdag 13 juni

Vanmorgen in alle rust opgestaan en koffie gedronken. Lenus en Belinda zijn bezig in de Harbor en de dansers zitten in de zweethut. Afgelopen nacht hadden we regen en veel wind maar gelukkig viel het mee in mijn tipi en had ik er weinig last van, ik had de deur opening aan de binnenkant wat vast gemaakt zodat die niet los zou waaien. Je stapt in de ochtend uit je bed zo de kou in en daarna ga je je omkleden en moet je je koude kleren weer aan trekken en daarna naar de open air toilet. Goed we overleven het wel en het is hier mooi, ruig, koud en fascinerend. Nu even over de opening van de Sundance, de dansers komen achter Lenus binnen en de drummers en zangers zingen hun lied, je danst automatisch mee op de beat van de drum. De openingsdans is kort, ongeveer een half uur en daarna kregen we de tweede dans. Een bizon huid wordt bij de boom gelegd en buiten de cirkel wordt een bizon schedel klaargemaakt. Deze dans is shockkerend voor tere zieltjes want tijdens deze dans werden vier dansers gepiercet. De dansers dansen op de muziek en blijven verspreidt in de kring dansen en de vier die worden gepiercet werden naar de boom gehaald en die bidden bij de boom. De eerste danser wordt naar de bizon huid gebracht en wordt gepiercet zoals hij dat wil. Hij wordt op zijn schouderbladen gepiercet en dat gebeurd met een scherp botje die wordt door zijn huid gepiercet en aan beide schouderbladen heeft ie nu dus zo’n botje en hieraan wordt de bizon schedel gehangen aan linten en zo blijft hij dansen met de schedel hangend aan zijn schouderbladen, je zag het bloed naar beneden lopen maar dat scheen hem niet te deren. Deze offering is heel persoonlijk en het gaat tevens om de pijn, de pijn waar voor wordt gebeden, voor alle ellende en pijn die er is in deze wereld en de danser wil zo de pijn voelen van de mensen in nood en daarom deze piercing.

Het is dus persoonlijk en ik kan mij voorstellen dat je dit shockkerend vindt en vooral als je er niet in gelooft of het niet begrijpt zoals velen die een Sundance niet begrijpen. Ik had er van gehoord en over gelezen en ben blij dat ik dit heb mogen mee maken en ik geef toe dat je even de rillingen krijgt als je zo’n piercing ziet maar de spiritualiteit is alom te voelen daar en je danst gewoon mee op de beat. Verder werden twee dansers gepiercet in hun borst, twee piercingen daar en linten eraan en daarna vast gemaakt aan een touw die aan de top van de boom hing…zo dansen ze en zijn ze verbonden aan de boom met de vele gebeden erin. Deze dansers staan de hele dag te dansen aan de boom, door weer en wind. Een andere danser kreeg piercingen in zijn bovenarmen, daar werden adelaarsveren in gestoken. Piercingen gebeuren met een scherp bot en die wordt er gewoon doorheen gestoken en daar wordt alles aan verbonden, en echt je ziet de dansers geen spier vertrekken, ze zijn in trance en laten alles gebeuren. Het was heel emotioneel en ik ben trots dat ik hierbij kon zijn en dat ik het met mijn eigen ogen kon zien en wat het allemaal in houdt. Tja en vanmorgen heb ik dus de openingsdans van vandaag gezien en die ene danser draagt nog steeds die schedel met zich mee en na deze dans werden de andere twee dansers weer vast gemaakt aan de boom en blijven ze weer de hele dag dansen.

Verder ontbijt gemaakt en we eten hier altijd laat, ik bak kilo’s bacon en leer veel over het koken hier want dat is toch anders als thuis en ook hoe je thee kan maken van kruiden en fruit. Het is leerzaam hier en vermoeiend en Jeff bracht mij nog een slaapzak zodat ik mijn voeten warm kon houden en verder zei hij dat wij wel mochten douchen in de schuur van hem waar een douche in zit, nou dat was een fijne uitnodiging en dat zouden we vast en zeker ook wel doen. Had verder manlief ff een berichtje gestuurd met mijn telefoon zodat ie weet dat alles goed gaat hier. We wachten nu totdat er meer zon komt want het is koud en bewolkt en echt heel koud en je zou bijna medelijden krijgen met de dansers in de cirkel. Verder was het wel gezellig en de mensen proberen het snoepgoed uit wat ik had meegenomen en dat viel wel in de smaak. Ik zit nu in de keuken en hoor in de verte de muziek en hoor de dansers fluiten op hun fluitjes, dat hoort er ook bij, ze hebben een fluitje in hun mond en fluiten de hele dag door tijdens het dansen. Ik maakte cowboy koffie en lette op de kippensoep. Ik rook hier ook regelmatig de pijp want na elke dans wordt er door de voorganger de pijp aan een drummer/zanger gegeven op een traditionele manier en dan wordt de pijp gerookt in een kring om de grote trommel en ook de supporters mogen mee roken en ook dat gebeurd op een speciale manier. De pijp wordt doorgegeven nadat iemand er even van heeft gerookt en men zegt na het roken Mitakuye Oyasin of To all my relations, en komt de pijp weer bij degene die hem had aangepakt dan rookt die hem op als de pijp nog niet leeg is. Tja ik doe dus rustig mee en hoor er zo ook bij.

Het is wonderbaarlijk hoe de danser met de buffalo schedel op zijn schouderbladen de pijn kan verdragen en hoe de andere twee dansers zo lang aan de boom kunnen blijven staan en dansen. Het is een hele belevenis deze Sundance en ook het weer is een belevenis want dat veranderd van dag op dag. Kim en ik zijn van plan om morgen te gaan douchen in Jeff zijn schuur waar een douche is, zo niet dan doen we het wel als we in Kim haar huis zijn. Lunch en de zon schijnt even en de dansers zitten in de zweethut om warm te worden uitgezonderd de twee aan de boom. Het is hier heel wat anders dan thuis in mijn land, hier zit je echt in een niemandsland en voel je je heel klein in de bergen, het is hier zo mooi en om elke dag het wild te zien en de adelaars zien rond te zweven is een genot. Er is waarschijnlijk een storm op komst dus dat wordt nog afzien, volgens Jeff is het weer slecht en wordt het na vierentwintig juni beter, tja daar hebben we niks aan. De zon is verdwenen en momenteel hangen de wolken erg laag en komen er verder nog dreigende wolken aan. Momenteel komen er nog meer gasten aan die voor de Sundance komen en ze brengen eten mee en denken dat ik over de keuken ga maar dat zijn er meer dan ik. Het is fijn om te weten dat je belangrijk bent en alleen vrouwen mogen in de keuken komen, het is taboe voor de mannen op het moment. Verder wordt er voor elke maaltijd een spirit bord gemaakt met wat eten erop en Chief Lenus zegent het en dan wordt het op de rotsen gezet hier naast de keuken, dat is een traditie. Ik leer hier veel en ben dichtbij de natuur en de Native manier van leven. Nu lig ik in bed en we krijgen vannacht misschien sneeuw, de bergen liggen gehuld in de wolken en het is koud. Hoop dat ik het vannacht warm hou en droog, ik zal het wel merken. Morgen schrijf ik over de belevenissen van vanmiddag, heb twee keer de pijp mogen ontvangen van een danser, maar nu duik ik verder mijn slaapzak in.


Zaterdag 14 juni

Het regent en het lijkt erop dat het de hele dag blijft regenen, we zijn omhuld in de wolken en de sneeuw bleef uit, we zien de andere bergtoppen niet meer. Had vannacht in bed het redelijk warm, had dikke sokken van Kiki gekregen en dat hielp wel wat en ben ook droog gebleven, geen regen in mijn tipi gehad. Het is elke ochtend hetzelfde ritueel, snel uit bed en je omkleden want het is koud, je kleren zijn koud en het duurt even voor je het weer warm krijgt. Vannacht had het wel geregend, af en toe vielen er druppels op mijn bed maar dat was te doen, tja ik heb niet zoals honderdvijftig jaar geleden lekkere warme bizon huiden, helaas. Maar goed straks het ontbijt maken maar nu eerst even over gistermiddag. Was aan het supporteren voor de dansers en na de dans kwamen de dansers weer voor de opening staan tegen over de drum en Chief Lenus wees naar Kiki en mij om te komen, wij naar de opening en pakten wat sage van de grond en de twee dansers van de pijpen werden begeleidt om hun pijpen aan ons te overhandigen. De pijp wordt je aangegeven op een speciale manier, de Chief zegt Hoka He en de pijp raakt je uitgestrekte handen maar je mag hem nog niet pakken, dat gebeurd drie keer en na de vierde Hoka He pak je de pijp.

Als de dansers zijn verdwenen loop je naar de drum en daar zit je in een cirkel en start je met het roken van de pijp, je neemt enkele trekken en geeft hem door aan degene die links van je zit, iedereen in de cirkel rookt ervan en als hij bij je terug is dan rook je hem leeg als er nog tabak in zit. Ik bleef aan het roken want zoveel tabak zat er in deze pijp en we hadden een lol, vooral de dansers want die maakten wat geintjes, maar goed na een tijdje van roken lukte het me om de pijp leeg te krijgen. Na het roken van de pijpen geeft iedereen elkaar een hand en daarna geeft een drummer een knal op de drum zodat de dansers weten dat hun pijpen leeg zijn. De pijpen konden weer worden opgehaald en Kiki en ik liepen naar de opening, wij gaven de pijpen op de traditionele manier terug. Het was een hele ervaring en na de volgende dans telde de Chief de vrouwen en hij telde er vijf en wij moesten weer komen om de pijpen op te halen, dus weer hetzelfde ritueel. Dat was dus gisteren, een hele mooie belevenis. Vandaag danst ook Kiki en Dave en nog wat anderen dansen twee dagen mee. Morgen is ook het feestmaaltijd en mogen de dansers na vier dagen weer eten en drinken. Het weer is ongekend slecht zei Jeff, het is koud, regen en mijn voeten zijn gewoon nat en koud van het natte hoge gras en mijn handen zijn ook koud en alles is nat, iedereen heeft er last van.

Gisteren het adres gekregen van Bob en Charlotte en hun zenden mij wat sage die Bob verbouwd, ik had ook al twee zakken met sage van hem gehad, die gaan dus mee naar huis. Het zijn schatten van mensen en Bob drumt ook mee. Bob kookt soms mee en heeft daar toestemming voor gekregen maar moet wel een rok dragen. Koffie gaat er veel door en ik maak pannen vol cowboy koffie, dat moet ik thuis ook maar eens gaan maken denk ik. Gisteren kwamen enkelen op mij af en bedankten mij voor alles wat ik doe, zo lief, ik draag gewoon mijn steentje bij. Ben naar mijn journal gezet door Lisa, had genoeg gedaan en eindelijk zijn twee andere jongere dames aan het afwassen, Lisa zei dat ze het moesten doen omdat wij al genoeg deden hier. Even een rustige avond en tijd om wat te schrijven en daarna het bed in. Vanmorgen een dans bijgewoond en daar werd weer een danser gepiercet aan de boom en de andere twee die er al aan zaten werden op een speciale manier verlost van de boom. De zangers drumden zo hard en zongen zo hard en vlotjes dat de twee dansers wild begonnen te dansen en net zo lang aan het touw dat vast zat aan de boom te trekken en op een gegeven moment trokken ze de piercingen uit hun lichaam, je zag ze bloeden, het touw was los van hun lichamen. Het was iets unieks om te zien en mee te maken en ik kon mij nu wel voorstellen waarom een Sundance afgelegen werd gehouden en dat er geen foto’s gemaakt mochten worden, voor velen is dit onbeschrijfelijk en bizar.

Vanmorgen na het ontbijt twee dansen bij gewoond, de grappige clown dans met Lenus en Belinda verkleed als een soort clowns en daarna kregen wij de healing dans. De healing dans….wij als supporters mochten als we geheeld wilden worden naar de gele ingang lopen, we moesten buiten om de cirkel naar de gele ingang en daar moesten we wachten. Er was een pad gemaakt van sage links en rechts en per drie werden we naar binnen geroepen, de dansers stonden in een rij van de ingang tot naar de boom. Ook ik werd binnen geroepen en liep naar de boom en legde mijn handen op de versierde stam en mijn voorhoofd er tegen aan. Chief Lenus zei een prayer en raakte mij aan mijn zijn adelaars veren en daarna kreeg ik van Belinda uit een hoorn een medicijn drankje wat wel heerlijk smaakte en daarna moeswt ik langs de rij met dansers lopen die mij aan raakten met hun veren en sage en daarna liep ik om de cirkel en verliet de cirkel bij de drummers. Het was een hele gewaarwording, ik had het niet willen missen. Het weer was droger geworden en in de middag kwam zelfs de zon er wat door. Kim en ik hadden ons die middag even gedoucht en daar knapten we van op en kregen het weer wat warm. Momenteel ben ik enorm moe en zoek de weg naar mijn tipi maar op, proberen wat slaap te krijgen.


Zondag 15 juni

Zondag 15 juni 2014 De Sundance is voorbij, het was een mooie dag, bewolkt maar droog en erg koud. Vandaag heel wat mee gemaakt, dansen gezien en meer piercingen, nog twee aan de boom voor een korte tijd maar eerst werd er gepiercet om vijf buffalo schedels mee te trekken en hoe gaat dat? Twee dansers werden in hun schouders gepiercd en daarna werd er bij eentje met touwen vijf schedels achter elkaar aan vast gebonden…vast aan die piercingen dus. Daarna liep de danser buiten de cirkel op de maat van de muziek en zang begon hij de schedels die achter hem aan hingen over de grond te trekken rond de cirkel…op de maat van de drum en zang liep hij hard om de cirkel heen en net zolang totdat de piercingen kapot werden getrokken en de schedels loskwamen. Wij als supporters moedigden hem aan en je gaat er helemaal in op…je ziet niet dat hij hevige pijn lijdt, je gaat op in de drum en zang en je schreeuwt dat hij harder moet… Ook de tweede danser deed het en weer moedigden wij aan, het lijkt bizar en het zal voor de meesten ook wel bizar zijn maar als je daar in die bergen bent op een Sundance dan vergeet je hoe bizar het is en ga je op in alles en behoor je bij de groep.

Ook heb ik wederom de pijp mogen ontvangen, twee keer op deze dag, en wat heb ik hier gerookt…lol. De traditie van die pijp te mogen roken is dat je de prayers van die danser ontvangt. De drie dansers aan de boom moesten op een gegeven moment zo dansen dat het touw van hun lichaam werd afgetrokken en wederom moedigden wij aan. Dat met die schedels en het lostrekken van die boom gebeurd onder luide aanmoedigingen van de dansers en de supporters dus ook door mij. De sluitingsdans kwam en de supporters stonden langs de cirkel en de dansers kwamen ons één voor één bedanken en omhelzen. Daarna was er het feestmaal waar we de hele ochtend bijna aan hadden besteedt, buffalohart soep en beef soep en fruitsallades en meloen en andere sallades en heel veel drinken want de dansers hadden dagen niet gegeten en gedronken. Het was fijn om te zien hoe ze na het prayers bord mochten toe tasten, Lenus kreeg het prayers bord en zegende het zoals altijd en ik mocht het bord in het vuur gooien. Het was gezellig daar met zijn allen tijdens het feestmaaltijd. Na het eten moesten we allemaal in een cirkel om de boom staan en Lenus pakte de heilige pijp en begon een verhaal en de slotsom was dat de pijp werd weg gegeven en hij ging naar een éénjarige jongetje, de zoon van een danser.

We hadden wel allemaal aan die pijp gerookt voordat ie weg werd gegeven. Daarna gingen de dansers de kring rond en werden we bedankt en omhelst en ook door de anderen en zo werd iedereen bedankt en het was één grote familie, het voelde zo goed en ik had zoveel vrienden gemaakt daar. Het was een mooie dag en ik had veel meegemaakt en daarbij ook weer druk in de keuken geholpen. Ik heb hier op deze Sundance dingen gezien die je niet voor mogelijk zou houden,het heeft mij ontroerd, aangegrepen en ik weet nu wat een Sundance is en ik ben er trots op dat ik erbij was. Nadat de boom weer naar beneden was gehaald en in stukken was gemaakt en werd opgebrand kwam Lenus nog even op mij af en gaf mij uit opgedroogd leer een buffalo en een man, deze twee hadden de hele ceremonie in de boom gehangen en de man staat voor vruchtbaarheid en de buffalo voor alle vierbenige dieren op deze aarde. Ik ben er heel blij mee en zal elke keer als ik er naar kijk aan herinnerd worden dat ik op een Sundance was.

Wij zitten te wachten totdat Jeff met water zou komen zodat we in de keuken verder konden en daarna slapen. Alles gebeurd door vrijwilligers en door geld wat wordt gedoneerd en iedereen draagt zijn of haar steentje bij. Ik ben blij dat ik dit heb mee mogen maken en dat Lenus mij had uitgenodigd, een wens ging in vervulling om eindelijk eens op een Sundance aanwezig te zijn en ik snap nu waarom het vaak zo in het geheim wordt gehouden en dat er niet mag worden gefotografeerd. Het is iets spiritualistisch en je moet het kunnen begrijpen want sommige dingen kunnen shockkerend zijnen ik heb dingen gezien die je je niet kan voorstellen en dat alles om prayers te vervullen, pijn te voelen van anderen en ontberingen ondergaan. Ik heb het meegemaakt en ben er trots op en dit kunnen ze mij niet meer afpakken, ik was op een Sundance! Wat het weer betreft , we hebben alles gehad, zon, regen, hagel, onweer en zelfs sneeuw en het was er koud en vooral de nachten waren er koud,

was het de moeite waard, ja dat was het!